Informacje ogólne

  

Imię „Bartłomiej” oznacza w tradycji żydowskiej „syn Talmaja” lub „syn oracza”, w tradycji grecko-aramejskiej Bartholomaios to syn Tolmaja (Ptolomeusza). Święty Bartłomiej żył w I w. naszej ery. Został powołany przez Chrystusa jako jeden z 12 apostolów. Uwiarygodniają to zapisy wszystkich czterech ewangelistów,  jak rownież Dzieje Apostolskie. Zawarte w nich przekazy przedstawiają św. Bartłomieja jako człowieka prostodusznego, szczerego, pełnego miłości. Apokryfy i legendy ukazują jego działalność misyjną w najbardziej barbarzyńskich krajach   Wschodu, w tym nawet w Indiach, gdzie podobno pozostawił egzemplarz Ewangelii w języku hebrajskim, co zostało   opowiedziane w III w. przez pisarza Euzebiusza.

 Św. Jan Chryzostom podaje, że św. Bartłomiej zaszczepił wiarę ludom Likaonii. Jako misjonarz dzialał rownież we Frygii i   Armenii, gdzie głoszenie wiary w miejscu przeznaczonym do składania ofiar bożkom przepłacił życiem. Poniósł śmierć   męczeńską przez odarcie żywcem ze skóry i ukrzyżowanie w latach siedemdziesiątych naszej ery. Rodzaj śmierci   spowodował powstanie i rozszerzanie się głębokiego kultu Męczennika przez różne grupy społeczne, odczuwające związki z   wykonywanym przez nie zawodem. Odnosi się to przedewszystkim do rzeźników, garbarzy, handlarzy skórą, introligatorów,   szewców. Św. Bartłomiej był też w Polsce patronem bartników przez podobieństwo skróconego imienia i nazwy zawodu.   Przytoczone rodzaje rzemiosła występowały również na terenie Drohobycza і być może też miały swój udział w nadaniu   imienia kosciołowi parafialnemu.

Oprócz grup zawodowych za swego opiekuna uznała św. Bartłomieja Armenia (miejsce śmierci), a także Frankfurt n. Menem і Maastricht. Atrybutami św. Bartłomieja są: księga, nóż і własn skóra przewieszona przez ramię. W ikonografii początkowo św. Bartłomiej był przedstawiany indywidualnie lub z innymi apostołami w długiej tunice, przepasanej paskiem, ze zwojem lub księgą, natomiast od XVI w. - jako nagi mężczyzna ze sciągniętą skórą. Таką wizję przedstawił Michał Aniół Buonarroti w słynnym fresku ,,Sąd Ostateczny”, namalowanym na ścianie ołtarzowej Kaplicy Sykstyńskiej w Watykanie.

Relikwie św. Bartłomieja początkowo znajdowały się na Wyspach Liparyjskich w Netergerdzie, a u schyłku VI w. zostały przeniesione do Rzymu. Są przechowywane w kościele pw. św. Bartłomieja zbudowanym na wyspie otoczonej wodami Tybru.

Od Redakcji - uzupełnienia
Brak udokumentowanych informacji о patronach kościoła parafialnego w Drohobyczu aż do 25.05.1511 r., kiedy to abp lwowski Bernard Wilczek konsekrował swiątynię odbudowaną po najeździe turecko-tatarskim pod wezwaniem Wniebowzięcia Najswiętszej Marii Panny, Św. Bartłomieja і Św. Krzyża. Jest też dokument okreslający pelną tytulację kościoła jako: Wniebowzięcia NMP, św. Krzyża, św. Bartłomieja і Wszystkich Apostołów lub w innej kolejności. Łatwo zauważyć, że tak długie wezwanie koscioła musiało się w praktyce ograniczać do kolokwializmów: „idę do Bartłomieja”, „spotkamy się koło Bartłomieja” і podobnych, a dzień tego patrona 24 sierpnia był і jest nadal szczególnie świętowany (targi, odpusty, pielgrzymki, procesje). W polskich kalendarzach obok daty kościelnego, kanonicznego święta Apostoła Bartło¬mieja to imię występuje jeszcze со najmniej 14 razy, w tym 3 razy z Bartoszem, ktory jak z tego wynika już się „usamodzielnił”. Obie formy, jak dotąd skutecznie opierają się feminizacji.

W Internecie odnotowano 50 kościołów pw. tego świętego, ale drohobycki tam nie występuje. W dawnej Polsce było wiele starych kościołów pod takim wezwaniem. W Drohobyczu występowało też nazwisko Bartłomiej - Jan B. zmarły 22.08.1931 r. Takie nazwisko współczesnie występuje w Polsce 46 razy, a Bartek - 235 razy. Św. Bartłomiej był też w Drohobyczu patronem ulicy (obecnie Ołeksy Nyżankiwskoho) oraz placu (obecnie ul. Jarosława Osmomysła).
W formie Bartek jako typowe imię chłopskie już w XVIII w. symbolizowało nieogładzonego gbura wiejskiego. Występuje też w przysłowiu: „Nie rób Bartka z chleba” kierowanym do kogoś, kto odrywa skórkę, nie jedząc miękiszu chleba; aluzja do rodzaju śmierci poniesionej przez św. Bartłomieja. „Nowa księga przysłów polskich” (Warszawa 1969, PIW) rejestruje 33 hasła w których występuje św. Bartłomiej lub imię Bartosz oraz 13 pozycji w których to imię występuje bez wspomnienia о świętosci. Notuje też gwarowe nazwanie dnia św. Bartłomieja jako „bartłomianka”.

Największy dzwon (z 1739 r.) w kościele drohobyckim nosi imię św. Bartłomieja і ma ciekawą historię.

Męczeństwo św. Bartłomieja chętnie przedstawiali malarze renesansu, a w skrajnie naturalistyczny sposób czynili to malarze hiszpańscy przyzwyczajeni do krwawych widowisk inkwizycji w XVII w. Najbardziej znane obrazy namalował Jusepe Ribera (1590-1652), zwany Lo Spagnoletto, prezentowane w madryckiej Galerii Prado і Galerii Drezdenskiej.

Imię Bartek nosi też najstarszy dąb w Polsce położony w Kieleckiem.

Imię Bartłomiej po ukraińsku: Варфоломій (Warfolomij) lub Бартоломій (Bartolomij). 1

 

1 Helena M.Stosio-Wałbrzych (2016). "Św.Bartłomiej - patron kościoła parafialnego w Drohobyczu". Biuletyn SPZD nr 18, str. 29-30.